Het pakket technologische soevereiniteit van 3 juni 2026: verandert Europa echt van koers?

Op 3 juni 2026 presenteerde de Europese Commissie haar „pakket technologische soevereiniteit”, een geheel van teksten en initiatieven rond vier pijlers: halfgeleiders, kunstmatige intelligentie, cloud computing en open source. De gekozen definitie is op zich al vooruitgang: technologische soevereiniteit wordt er omschreven als het vermogen van Europa om onafhankelijk te handelen in de digitale wereld, door sleuteltechnologieën, -data en -infrastructuur te ontwikkelen en te beheersen en tegelijk de afhankelijkheid van leveranciers uit derde landen te verminderen. Met andere woorden: geen autarkie en geen bezwering, maar een kwestie van handelingsvermogen.

Twee verordeningen, één strategie, één routekaart

De wetgevende kern van het pakket bestaat uit twee voorstellen: een verordening „halfgeleiders 2.0”, die de grenzen van de eerste Chips Act erkent, en een verordening over de ontwikkeling van cloud en AI, die beoogt Europese reken- en hostingcapaciteit op schaal op te bouwen. Daar komen nog een open-sourcestrategie van de Unie bij — waarover we het hebben in Open source: illusie of pijler van de soevereiniteit? — en een routekaart voor de digitalisering en AI in de energiesector.

De dynamiek zette zich de hele zomer voort: eind juli lanceerde de Commissie een oproep tot projecten voor „AI-gigafabrieken”, met als doel meer dan 30 miljard euro aan investeringen in zeer grootschalige rekencapaciteit los te maken. Begin augustus kondigde ze de versnelde uitrol aan van de soevereine constellatie IRIS². Het tempo, ongebruikelijk voor Brussel, weerspiegelt een bewustwording: het venster om mee te tellen in frontier-AI sluit snel.

Het Parlement effende het pad

Dit pakket komt niet uit het niets. Het Europees Parlement nam met ruime meerderheid een resolutie aan over technologische soevereiniteit en digitale infrastructuur, met de vaststelling dat de digitale macht zich concentreert in handen van niet-Europese ondernemingen, ten koste van het vermogen van Europa om te innoveren, competitief te zijn en de controle te behouden over zijn economie, samenleving en democratie. De diagnose is inmiddels consensueel; het is de uitvoering die verdeeldheid zaait.

Wat kan veranderen — en wat niet zal veranderen

Drie elementen pleiten voor een reëel effect. Ten eerste de benadering via capaciteiten (rekenkracht, productie, baan om de aarde) in plaats van via regelgeving alleen: dat is een verandering van aard na een decennium dat draaide om het recht. Vervolgens de koppeling aan overheidsopdrachten: verschillende bepalingen banen de weg voor voorkeurscriteria voor beheerste Europese aanbiedingen in kritieke segmenten. Ten slotte de verankering van open source als volwaardig soevereiniteitsinstrument, en niet als randonderwerp.

Daartegenover drie grenzen. Om te beginnen de bedragen: 30 miljard voor de gigafabrieken blijft bescheiden tegenover de jaarlijkse capex van de Amerikaanse hyperscalers. Vervolgens de tijdlijn: twee verordeningen die in trialoog moeten worden uitonderhandeld, dat is twee tot drie jaar voor de toepassing. En ten slotte de vraagzijde: zonder aankoopverbintenissen van de grote Europese opdrachtgevers — de staten inbegrepen — dreigen de gecreëerde capaciteiten leeg te draaien. Soevereiniteit laat zich niet aan de aanbodzijde afkondigen; ze wordt opgebouwd aan de vraagzijde.

Voor Europese technologiebedrijven is de boodschap tweeledig: er komen financieringsinstrumenten en een voorkeurskader tot stand, maar de geloofwaardigheid van de omslag wordt de komende achttien maanden beslecht, bij de eerste aanbestedingen en de eerste daadwerkelijk gecontracteerde gigafabrieken. Daar moeten we naar kijken — niet naar de persberichten.